B�y�k Banka Y�netim Kurullar�n�n Geli�tirilmesi i�in Yedi �neri

Zay�f bir �irket y�netimi, 2007- 2009 finansal krizinin en �nemli nedeni olarak g�sterilebilecek ba�l�klar aras�nda yeg�ne rakip ba�l�k de�ildir. �lgili konum i�in rekabet eden ba�l�klar aras�nda parasal c�mertlik ve kazan� sa�lama konusunda ��lg�nca bir takip i�inde olmak; d�zenleme ve denetim ile ilgili hatalar ve kilit konumdaki “kap� g�revlileri”nin (yani derecelendirme kurumlar�n�n) y�zle�tikleri korkun� �eli�kiler say�labilir. Gene de kriz, ilgili d�nem boyunca tan�k olunan muazzam banka hatalar�na katk� sunan b�y�k banka y�netim kurullar�n�n �nemli zay�fl�klar�n� a��a ��kartm��t�r.

Bu y�netim kurullar�n�n �nemli bir b�l�m� ba��ms�z y�neticilerinin b�y�k bir k�sm� ile �v�nm��se de, bir�o�u finansal kurumda ger�ekle�mi� y�netimin merkezindeki karma��k risk y�netimi sorunlar� konusunda bu y�neticilerin herhangi bir deneyime sahip olmad�klar� g�r�lm��t�r. Bu s�kl�kla –bug�n itibar�yla bildi�imiz �zere- �o�unlukla yanl��a sevk eden, devlet himayesindeki Basel II kriterlerine d�n�k d�zenleme anlam�nda, uyumlulu�a a��r� odaklanmaya sevk etmi�tir. Y�netim kurullar� yanl�� bir g�venlik hissine kap�lm�� ve ekonomik (madd�) e�ilim i�indeki beklenmeyen y�kseli� gibi, kimi a��k stres i�aretlerini ka��rm��t�r.

B�y�k banka y�netim kurullar� �ok b�y�k, y�neticileri ise i�lerini uygun bir bi�imde yapabilme noktas�nda fazla me�gul ve eri�ilemez olabilirler. �cra yetkisi olmayan y�neticilerin ba�ka y�netim kurullar�na d�n�k �oklu ve d��sal kat�l�mlar� ve “g�nl�k i�ler”le ilgili talepleri, uygun idar� te�viklerin belirlenmesi ve risk i�tah�n�n tarif edilmesi gibi, baz� kilit stratejik g�revlerdeki hatalarla kesin olarak ba�lant�l� hususlard�r. Kilit stratejik sorunlar, giderek komite d�zeyine �ekilmi�, de�i�ik h�zdaki y�netim kurullar� olu�turulmu�, karar alma depolar�ndaki risk artm�� ve buna ba�l� olarak y�netim kurulunun y�netimin “eline ge�me” olas�l�� artm��t�r.

Kimi yorumcular, bankac�l�k krizini “klasik” bir vek�let hatas� olarak g�rmektedir. E�er bir y�netim kurulu ya da y�netim, eskisine nazaran yat�r�mc�n�n ��karlar�ndan yana daha fazla saf tutacak olursa…” tart��ma ba� g�sterecektir. Ancak sorunun �nemli bir k�sm� bunlar�n ilgili hususta gere�inden fazla saf tutmu� olmalar�d�r. Bankalar, krize yol a�an y�llar d�hilinde, ortalama %20’den fazla �z sermaye k�rl�l�k oran� �retmi�lerdir. Hissedarlar i�in mucizev� olan bu performans, 2007-2008’deki k�rk katl�k Avrupa ortalamas� baz�nda, borcun �z sermayeye oran�ndaki art�� olmaks�z�n ger�ekle�tirilemezdi.

Ba�ar�s�z olan bankalar aras�nda �zellikle y�netimsel �z sermaye m�lkiyeti y�ksekti: Jimmy Cayne, Bear Sterns’in %7’sinden fazlas�na sahipti ve Lehman �st y�netimi o ac� sona dek Lehman hisselerindeki tahmini net de�erin �nemli bir b�l�m�n� elinde bulunduruyordu.

Hizalanmay� yeniden d��nmek

Hissedar�n uzun vadeli de�er hedefleri ile azami �l��de hizalanmak bir�ok ekonomik sekt�rdeki �irketler i�in do�ru y�netim hedefi olarak g�r�lebilir. Ancak bu, �� temel nedenden �t�r�, bankalar i�in ge�erli de�ildir. �lk neden, otomobil imalat��lar�ndan, maden �irketlerinden ya da elektrik tedarik�ilerinden farkl� olarak, en muhafazak�r bankalar bile di�er sekt�rlerin �nemli bir b�l�m�ndeki %10- %60’l�k paya kar��n, �d�n� al�nm�� fonlar arac�l��yla bilan�olar�n�n %90’�ndan fazlas�n� parasal a��dan kar��layabilmi�lerdir. Bu, hissedarlar�n ��karlar�n�n kararl� bir bi�imde takip�isi olman�n hayli riskli bir �neri oldu�unu ve bunun di�er t�m finansal hissedarlar�n aleyhine olacak �ekilde sonu�lanaca�� anlam�na gelir.

�kinci neden, bankalar�n varl�klar ve bor�lar aras�ndaki s�rekli vade uyumsuzlu�u ile y�zle�meleridir. Bu riskin y�netim kurulunun stratejik planda m�zakere etti�i hususlar aras�nda her zaman ilk s�ray� almas� gerekir. Ancak toptan fonland�rma piyasas�n�n krize do�ru yuvarlan�rken patlam�� olmas�, g�r�n��e g�re, likidite ile ilgili d��nceleri bir yana itmi�tir.

��nc� neden ise ekonominin merkez� sinir sistemi olarak bankalar�n sistemsel rol�n�n k��msenmesidir. “Hata yapmak i�in fazla b�y��z” d��ncesinin t�m konu�malardan temizlenmesine kar��n, ahl�k� risk, varl��n� bir bi�imde s�rd�recektir. Bu nedenle bankalar �ok �zeldir ve onlar�n y�netimi bu niteli�ini yans�tmal�d�r.

K�sa s�re �nce yapt��m�z ara�t�rman�n genel varsay�m�na g�re, kriz sonras� b�y�k AB bankalar�n�n y�netiminde �ok fazla �ey de�i�memi�tir. Bunun k�sm� nedeni, d�nemin istisnai belirsizli�i olabilir: ilgili s�re�te k�resel, b�lgesel ve yerel d�zenleyici �er�evelerin en �nemli unsurlar� g�zden ge�irilmi�tir.

ABD’de Dodd-Frank Yasas�’n�n, AB’de yenilenmi� Sermaye �htiya�lar� y�nergesinin ve k�sa s�re �nce onaylanm�� Basel III �er�evesinin kabul� ile birlikte makroekonomik bak�� yan�nda d�zenleyici toz bulutu kalkmaya ba�lam��t�r.

Bak�� a��lar�na g�re y�netim kurullar�ndan kendilerinin risk y�netiminin iyile�tirilmesi s�recine, makam �deneklerinin ayarlanmas�na, kontrol ortam�n�n kalitesi ile karar alma s�re�lerinin etkili ve �effaf olu�una, hem bireysel bankac�l�k hem de grup perspektifi �zerinden, g�rece daha aktif bir bi�imde kat�lmalar� istenebilir.

Uzun vadeli bor� �deme g�c� i�in yedi ad�m

Bu yeni g��l�kle y�zle�ebilmek i�in banka y�netim kurullar� (ve d�zenleyicileri) kendilerini dikkatle ve etrafl�ca incelemek zorunda kalacaklard�r. �zetle en b�y�k bankalar�n y�netim kurullar�, g�rece daha k��k ve daha profesyonel olmal�, �irketin uzun vadeli bor� �deme g�c�n� muhafaza edebilmek ile ilgili a��k bir g�rev �stlenmelidir. Bu noktada ilgili ��z�me nas�l ula��laca��na ili�kin yedi ayr� �neri sunulacakt�r:

■ Banka y�netim kurullar�, (yasalar i�verenin y�netim kuruluna �yeli�ini �art ko�mad�� durumlarda) dokuz il� on iki �yeden fazla �ye bulundurmamal�d�r. Ara�t�rmalar�m�z�n da g�sterdi�i �zere, ortalama b�y�kl�kteki y�netim kurullar�ndan b�y�k olanlar en b�y�k 25 Avrupa bankas� aras�nda en d��k performansa sahip katmana h�kmetmektedir.

■ �niter y�netim kurullar�nda y�netim kurulunun %25’i icra yetkisi sahibi olmal�d�r. Bu, �niter y�netim kurulu sistemlerinde en iyi performansa sahip Avrupa bankalar�nda a��k bi�imde g�r�len genel bir e�ilimdir. �cra yetkisi sahiplerinin say�ca az olu�u, yedekleme planlamas� d�hil, icra yetkisi sahiplerinin stratejik se�enekler ve �irketin performans� ile ilgili anlay��lar�n� geli�tirir. Bu, ayr�ca hissedarlara hesap verebilirlik d�zeyini de ilerletir.

■ Y�netim kurulundaki icra yetkisi bulunmayan kesimin �nemli bir oran�, �zellikle ba�kan, finansal end�stri konusunda uzman olmal�d�r. S�r David Walker, 2009 tarihli raporunda, bunu merkez� bir �neri olarak sunmu�tur. Bizim kimi endi�eli ifadelerle y�kl� 2010 tarihli ara�t�rmam�z, 2007’deki %80’lik paya k�yasla, 2010’daki en �st 25 Avrupa bankas� aras�nda ba�kanlar�n sadece %64’�n�n finansal end�stri uzmanl��na sahip oldu�unu g�stermi�tir.

■ B�y�k banka y�netim kurullar�, icra yetkisi olmayan �yelerinin di�er konularda daha az kat�l�m g�steriyor oldu�undan emin olmal�d�r. Di�er sekt�rlerde g�rece daha az kat�l�m g�stermek, �nemli bir normdur. 2010’daki ara�t�rmam�z�n di�er endi�e verici bulgusu da y�neticinin eri�irlili�ine ili�kin kaba ama yol g�sterici bir tedbir temelinde, �st d�zey Avrupa bankalar�n�n kilit konumundaki y�netim kurulu komitelerinin (yani risk ve denetleme komitelerinin) kadrolar�n�n �nemli bir b�l�m�n�n ilgili komiteler i�in yeterli zaman ay�ramayan y�neticiler aras�ndan se�iliyor olu�udur.

Hissedar ��karlar�n�n kararl� bir takip�isi olmak, di�er hissedarlar�n aleyhine olabilecek riskli bir �neridir.

■ Bankalar icra yetkisi olmayan y�neticilerinin �cretlerini bug�nk�ne nazaran daha iyi bir bi�imde �demeli, �zellikle onlar�n ihtiya� duyabilecekleri mesai saatleri hususunda bu �deme gerekli �ekilde yap�lmal�d�r. �lgili konudaki sezgisel nokta hususunda, yapt��m�z ara�t�rman�n da �dilane bi�imde teyit etti�i kadar�yla, performans� en iyi olan bankalar, ayn� zamanda y�neticilerine en y�ksek �cretleri tutarl� bir bi�imde �deyen bankalard�r. Tespitlerimize g�re, onlar�n sorumluluklar� bir yandan artarken, icra yetkisi sahibi olmayan her bir y�neticinin saat ba��na maa� �demeleri h�zla azalmaktad�r. Ba�ka yorumcular�n aksine benim g�r��mce, kimi durumlarda zaman i�erisinde hissedarlar�n temin etti�i toplam gelirlerinin en d�� anlam�na gelse bile, asl� g�revi uzun vadeli bor� �deme g�c�n� g�vence alt�na almak olan y�netim kurulu �yelerine performans �demesi yapmak uygun de�ildir.

■ Politika yap�c�lar, bankan�n uzun vadeli bor� �deme g�c�n� g�vence alt�na almakla ilgili asl� g�revlerini ifa etmeleri hususunda banka y�neticilerinin sadakatlerini yenilemelidir. Kimi yetki alanlar�nda bu genel g�rev uygulama h�lindeymi� gibi g�r�nse de, bu ABD ya da BK i�in pek de ge�erli de�ildir. BK Finansal Hizmetler Yetkili Kurumu ba�kan� Lord Turner’�n �sko�ya Kraliyet Bankas�’n�n hatas� ile ilgili incelemenin sonucunda tespit etti�i �zere, FHYK ana temsil g�revlerini o g�ne dek ge�erli yasalara g�re ifa etmi� olan �KB’nin y�neticilerine kar�� aleyhte herhangi bir i�lem yapma yetkisine sahip de�ildir. Ancak mevcut yasalar, k�sacas� y�neticilerin hissedarlara �zel olarak hesap verebilirli�i, bankan�n �zel durumuyla ilgili yap�s�n� ve y�netimini yans�tmaz. Banka y�neticileri, kendi kurumlar�n�n hatas� ile ilgili olarak yeterli �l��de s�n�rl� bir hukuk� hesap verebilirli�e tabi olmu� olsalard� her �ey �ok farkl� olacakt�. Bu t�rden bir hesap verebilirlik genel anlamda alacakl�lar ya da kamu de�il, d�zenleyiciler taraf�ndan talep edilmelidir.

■ Hissedar kurullar� yerlerini uzman kurullar�na b�rakmal�d�r. Kimi k�tasal Avrupa �lkelerinde (�talya, Almanya, Avusturya), banka y�netim kurullar�na h�kmedenler, hissedar temsilcileridirler. Bu amaca zararl� husus, gerekli g�r�len uzman ve ehil isimlerden olu�an bir uzman kurulunun te�kil edilmesine de mani olmaktad�r. Bu husus, ayr�ca y�neticiler �eli�kili kim sadakat bildirimlerinde bulunduklar� �l��de, politik a��dan gergin bir atmosferin olu�mas�na da yol a�maktad�r. Hisse ortakl��, b�y�k hissedarlar�n h�km� alt�nda oldu�u bankalarda olas� ��z�m, uzman y�neticilerin ortakla�a aday g�sterilmesi ile ilgili olarak en b�y�k hissedarlar�n temsilcilerinin y�netim kurulu ba�kan�yla uzla�t�� sve� tipi hissedar adayl�k komitesinde bulunabilir.

ST�LPON NESTOR

Stilpon Nestor, Nestor Advisors Ltd. �irketinin kurucu orta��d�r ve Genel M�d�r olarak g�rev yapmaktad�r. Avrupa Birli�i, Orta Do�u ve Asya'da faaliyet g�steren en b�y�k banka, sigorta, telekom, petrol, maden, medya, in�aat ve reel sekt�r �irketleriyle, uluslararas� kurumsal yat�r�mc�larla, h�k�metlerle ve borsalarla birlikte �al��m�� ve 50'den fazla �lkede �irket liderleri ile etkile�ime girmi�, bor� �deme g��l�� ile ilgili reform politikalar� ve �zelle�tirmelerin tasarlanmas� noktas�nda bir �ok yeni piyasa y�neticilerine dan��manl�k hizmeti vermi�tir. Nestor, Avrupa Yat�r�m Bankas�'nda icra g�revi olmayan tek Y�netim Kurulu �yesi, Birle�ik Arap Emirlikleri'nin en b�y�k in�aat �irketi ACC'nin de Y�netim Kurulu �yesi'dir.

Mart 2002 tarihinde kadar, OECD'de �irket y�netimi, �zelle�tirme, bor� �deme g��l�� ve �irketlerin yeniden yap�land�r�lmas� konular�nda g�rev yapan ve Kurumsal ��ler B�l�m� Ba�kanl��'n� y�r�ten Nestor, OECD taraf�ndan olu�turulan K�resel Kurumsal Y�netim �lkelerini haz�rlayan tak�ma liderlik etmi�, ilkelerin anla��lmas� ve yerel �evrelerde uygulanmas� y�n�nde d�nya genelinde �al��malar y�r�tm��t�r.

Stilpon Nestor, Kurumsal Y�netim konusunda �ok say�da makale yay�nlam��, ''Kurumsal Y�netim ve Y�netim Kurullar�'n�n Rolleri'' konusunda bir ka� kitap yazm�� ve ayn� zamanda edit�rl��n� yapm��t�r, d�zenli olarak konu�mac� oldu�u The Institute of International Finance, The UK Financial Services Authority ve London Business School'da, ''Y�netim Kurullar�'n�n Etkinli�inin Art�r�lmas�'' konusunu ele almaktad�r.

Stilpon Nestor, 1983 y�l�nda Harvard Hukuk Fak�ltesi'ni Y�ksek Lisans Derecesi ile tamamlam��t�r.

ST�LPON NESTOR

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.